उष्णतेचे मापन व परिणाम स्वाध्याय pdf इयत्ता आठवी सामान्य विज्ञान
उष्णतेचे मापन व परिणाम या इयत्ता आठवीच्या सामान्य विज्ञानातील चौदाव्या धड्यात उष्णता व तापमान यांच्यातील मूलभूत भेद, त्यांची मापन पद्धती आणि दैनंदिन जीवनातील अनोखे परिणाम यांचा अभ्यास करून विद्यार्थ्यांना विज्ञानाची व्यावहारिक ओळख करून दिली जाते. उष्णता ही अणूंच्या एकूण गतिज ऊर्जेचे प्रमाण असते, तर तापमान हे त्यांच्या सरासरी गतिज ऊर्जेचे प्रमाण आहे; याचं एक अनोखं उदाहरण म्हणजे रेल्वे रुळांमधील फट, जे उन्हाळ्यातील १८ डिग्री सेल्सिअसच्या तापमानापासून ३५.४ डिग्रीपर्यंतच्या वाढीमुळे लोखंडाच्या सळ्यांचा प्रसरण रोखण्यासाठी ४ सें.मी. अंतरावर ठेवले जातात, अन्यथा रुळ वाकडे होऊन अपघात होऊ शकतात. कॅलरीमापी हे बंद थर्मास फ्लास्कसारखं उपकरण उष्णतेची देवाणघेवाण रोखून प्रयोगशाळेत अचूक मोजमाप करते, ज्यात पाण्याच्या १ ग्रॅमचे तापमान १ डिग्री सेल्सिअसने वाढवण्यास लागणारी उष्णता ही १ कॅलरी म्हणून परिभाषित केली जाते.
वैद्यकीय तापमापी पारा-आधारित असून ३५ ते ४२ डिग्री सेल्सिअस मोजते, तर प्रयोगशाळेतील तापमापी ४० ते ११० डिग्री किंवा त्याहून जास्त मोजण्यास सक्षम असते, आणि कमाल-किमान तापमापी हवामानातील दिवसभरातील चढ-उतार नोंदवते ज्यामुळे शेतकऱ्यांना पिकांच्या बाबतीत निर्णय घेणं सोपं होतं. प्रसरणाचे आणखी एक रोचक परिणाम म्हणजे आयफेल टॉवरची उंची; १५ ते ३० डिग्री तापमानवाढीमुळे ती ५.६ सें.मी. ने वाढू शकते, म्हणूनच अशा उंच रचनांमध्ये प्रसरण लक्षात घेऊन डिझाइन केलं जातं ज्यामुळे भूकंपासारख्या आपत्तींमध्येही स्थिरता टिकते. विशिष्ट उष्मा हा प्रत्येक पदार्थाचा खास गुणधर्म असून Q = m × c × ΔT या सूत्राने मोजला जातो, ज्यात जलाचा विशिष्ट उष्मा सर्वाधिक असल्याने तो उष्णता संग्रहित करण्यासाठी उत्तम माध्यम आहे आणि हवामान नियंत्रणात महत्त्वाची भूमिका बजावतो.