प्रकाशाचे अपवर्तन स्वाध्याय pdf इयत्ता दहावी विज्ञान आणि तंत्रज्ञान भाग-1
प्रकाशाचे अपवर्तन म्हणजे प्रकाश किरण एका माध्यमातून दुसऱ्या माध्यमात जाताना त्याच्या वेगातील बदलामुळे त्याच्या मार्गात होणारा वाकडेपणा होय. जेव्हा प्रकाश हवा या विरळ माध्यमातून पाणी किंवा काच यांसारख्या घन माध्यमात प्रवेश करतो, तेव्हा त्याचा वेग कमी होतो आणि तो लंबाकडे वाकतो; उलट घन माध्यमातून विरळ माध्यमात जाताना तो लंबापासून दूर वाकतो. या पाठात स्नेलचा नियम, अपवर्तनांक (Refractive Index) आणि त्यांचा प्रकाशाच्या गतीशी असलेला संबंध स्पष्ट केला आहे. तसेच काच प्रिझम, लेन्स आणि मानवी डोळ्याची रचना यांद्वारे अपवर्तनाचा उपयोग कसा केला जातो हे समजावले आहे. तलावातील वस्तू वर दिसणे, पाण्यात ठेवलेली काठी वाकलेली भासणे किंवा मृगजळाचा भास होणे ही अपवर्तनामुळे घडणारी नैसर्गिक उदाहरणे विद्यार्थ्यांना संकल्पना अधिक सखोलपणे समजून घेण्यास मदत करतात. प्रकाशाच्या या गुणधर्मामुळेच कॅमेरे, सूक्ष्मदर्शक आणि दूरदर्शक यांसारखी उपकरणे कार्यक्षम बनतात, म्हणून हा पाठ आधुनिक प्रकाशशास्त्राचा पाया मानला जातो.