नकाशाप्रमाण स्वाध्याय pdf इयत्ता आठवी भूगोल
महाराष्ट्र राज्य बोर्डाच्या इयत्ता आठवी भूगोल पाठ्यपुस्तकातील नववा धडा ‘नकाशाप्रमाण स्वाध्याय’ हा नकाशा केवळ चित्र नसून प्रत्यक्ष भूभागाचे गणितीय रूपांतर आहे ही अनोखी कल्पना शिकवतो, ज्यात बृहतप्रमाण नकाशे (१ सें.मी. = १ किमी किंवा कमी) गाव, शेत, इमारतींसारख्या छोट्या भागांचे तपशीलवार दर्शन देतात तर लघुप्रमाण नकाशे (१ सें.मी. = ५० किमी किंवा जास्त) देश, खंड व विश्वाचे एकत्रित चित्र रेखाटतात. शब्दप्रमाण ‘१ सें.मी. = ५३ किमी’ चे अंकप्रमाणात रूपांतर ५,३००,००० सें.मी. (५३ लाख सें.मी.) होते ज्यामुळे नकाशावरील २ सें.मी. अंतर म्हणजे प्रत्यक्ष १०६ किमी असते, तर मुंबई-बंगळुरू (नकाशावर ०.९८ सें.मी.) वास्तविक ९६० किमी अंतर दाखविते; युरोपासारख्या मोठ्या प्रमाण नकाशांमध्ये (१:५०,०००) प्रत्यक्ष भूभागाचे ५०,००० पट मागे होत असल्याने तपशील जास्त दिसतो. महाराष्ट्र राज्य नकाशासंग्रहातील विजापूर-जयपूर (२ सें.मी. = २००० किमी) किंवा सूरत-शाहापूर अंतर मोजून विद्यार्थी नकाशाप्रमाणाची व्यावहारिक गणना शिकतात, ज्यामुळे नकाशा हा वास्तवाचा मॉडेल बनतो आणि भौगोलिक विश्लेषणासाठी आधारभूत साधन ठरतो.