स्वातंत्र्यलढ्याचे अंतिम पर्व स्वाध्याय pdf इयत्ता आठवी इतिहास
महाराष्ट्र राज्य बोर्डाच्या इयत्ता आठवी इतिहास पाठ्यपुस्तकातील नऊवा धडा ‘स्वातंत्र्यलढ्याचे अंतिम पर्व स्वाध्याय’ हा १९३५ च्या कायद्यापासून १९४७ पर्यंतच्या अंतिम टप्प्यातील चळवळींचा प्रेरणादायी आढावा घेतो, ज्यात प्रांतिक मंत्रिमंडळांच्या राजीनाम्यांपासून (१९३९) ऑगस्ट क्रांती (१९४२) व नौसेना उठाव (१९४६) पर्यंत ब्रिटिश सत्तेचा पाया हादरवला. नोव्हेंबर १९३९ मध्ये राष्ट्रीय सभेच्या प्रांतिक मंत्रिमंडळांनी दुसऱ्या महायुद्धात भारताला इंग्लंडच्या बाजूने सामील केल्याच्या घोषणेला विरोध करून राजीनामे दिले, तर वर्धा अधिवेशनात (१९४२) ‘भारत छोडा’ ठराव मंजूर होऊन मुंबई गोवालिया टँक येथे नेहरूंच्या ठरावाने ‘करो या मरो’ च्या घोषणेने राष्ट्रव्यापी आंदोलन उभे राहिले, ज्यात नेत्यांच्या अटकेनंतर भूमिगत चळवळीत अरुणा आसफ अली, उषा मेहता यांनी आझाद रेडिओ सुरू करून प्रतिसरकारे (सातारा – नाना पाटील) स्थापन केल्या. सुभाषचंद्र बोस यांनी फॉरवर्ड ब्लॉक व आझाद हिंद सेना उभारून रासबिहारी बोसच्या इंडियन इंडिपेंडन्स लीगसह अंदमान-निकोबार बेटे जिंकली, इंफाळ मोहिमेत तुफान सेना (बापू लाड) सारख्या संघटनांनी इंग्रजांना त्रास दिला, पण जपानच्या शरणागतीनंतर शस्त्रे खाली पडली; वैयक्तिक सत्याग्रहात विनोबा भावे पहिले होते. नंदुरबारात शिरीषकुमारसह शालेय मुलांनी तिरंगा फडकावून गोळीबारात हुतात्मा होऊन अन्यायाविरुद्ध लढण्याची प्रेरणा दिली, तर ‘तलवार’ नौकेवरील नौसैनिकांनी (१८ फेब्रुवारी १९४६) तिरंगा फडकावून हवाई दलासह उठाव करून ब्रिटिशांना भारत सोडण्यास भाग पाडले.