नागरीकरण स्वाध्याय pdf इयत्ता नववी भूगोल
महाराष्ट्र राज्य बोर्डाच्या इयत्ता नववीच्या भूगोल पुस्तकातील १० व्या स्वाध्याय ‘नागरीकरण’ हा ग्रामीण भागातून शहरी केंद्रांकडे लोकसंख्येच्या वेगवान स्थलांतरामुळे होणाऱ्या शहरीकरण प्रक्रियेचे वैज्ञानिक विश्लेषण करणारा पाठ आहे, ज्यात तंत्रज्ञानाचा विकास, यांत्रिकीकरण, व्यापार व औद्योगिकीकरण ही प्रमुख कारणे दाखवली आहेत. नागरीकरणामुळे शहरांत उच्च शिक्षण, आरोग्यसेवा, वाहतूक व सामाजिक ऐक्याच्या सोई-सुविधा उपलब्ध होतात, मात्र झोपडपट्ट्या, वाहतुकीची कोंडी, वायू-जलप्रदूषण, आरोग्यसमस्या व गुन्हेगारी वाढीच्या दोहरी परिणामांचे चित्रण करून पाठ ग्रामीण-शहरी बदलांचे वास्तव समोर आणतो, जसे शेतीची यांत्रिकीकरणामुळे मनुष्यबळ शहरी नोकऱ्यांकडे वळते. महाराष्ट्रातील मुंबईसारख्या महानगरांमध्ये अनधिकृत झोपडपट्ट्या व प्रदूषणाच्या उदाहरणांसह स्वच्छ भारत अभियानासारख्या उपायांचा उल्लेख करून हा स्वाध्याय सुनियोजित शहरनिर्मितीची गरज अधोरेखित करतो.