लोकसंख्या स्वाध्याय इयत्ता दहावी pdf भूगोल
लोकसंख्या हा इयत्ता दहावी भूगोल विषयातील सहावा पाठ असून तो मानवी घटकांचा भौगोलिक अभ्यास समजून घेण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. या पाठात लोकसंख्येचा आकार, वाढ, घनता आणि वितरण यांचा अभ्यास करून भारतातील लोकसंख्येची वैशिष्ट्ये स्पष्ट केली आहेत. नैसर्गिक परिस्थिती, आर्थिक संधी, वाहतूक सुविधा आणि सामाजिक घटक यांच्या प्रभावामुळे लोकसंख्या एका ठिकाणी कशी केंद्रित होते किंवा विरळ राहते, हे या पाठातून समजते. त्यामुळे लोकसंख्या ही केवळ आकडेवारी नसून ती भौगोलिक व सामाजिक वास्तवाशी जोडलेली आहे, हे विद्यार्थ्यांना उमगते.
या पाठात जन्मदर, मृत्युदर, स्थलांतर, वयोगट रचना आणि लिंग गुणोत्तर यांसारख्या घटकांवर विशेष भर दिला आहे. लोकसंख्येतील बदलांचा परिणाम शिक्षण, आरोग्य, रोजगार आणि संसाधनांवर कसा होतो, हे उदाहरणांद्वारे स्पष्ट केले आहे. तसेच लोकसंख्या नियंत्रण, नियोजन आणि शाश्वत विकास यांची गरज अधोरेखित करून हा पाठ वर्तमानकाळातील सामाजिक-आर्थिक आव्हाने समजून घेण्यासाठी एक भक्कम आधार प्रदान करतो.