bhagwattekale5@gmail.com नागरीकरण स्वाध्याय pdf इयत्ता नववी भूगोल महाराष्ट्र राज्य बोर्डाच्या इयत्ता नववीच्या भूगोल पुस्तकातील १० व्या स्वाध्याय ‘नागरीकरण’ हा ग्रामीण भागातून शहरी केंद्रांकडे लोकसंख्येच्या वेगवान स्थलांतरामुळे होणाऱ्या शहरीकरण प्रक्रियेचे वैज्ञानिक विश्लेषण करणारा पाठ आहे, ज्यात तंत्रज्ञानाचा विकास, यांत्रिकीकरण, व्यापार व औद्योगिकीकरण ही प्रमुख कारणे दाखवली आहेत. नागरीकरणामुळे शहरांत उच्च शिक्षण, आरोग्यसेवा, वाहतूक व सामाजिक ऐक्याच्या सोई-सुविधा … Read more
हसरे दु:ख स्वाध्याय pdf इयत्ता नववी मराठी महाराष्ट्र राज्य बोर्डाच्या इयत्ता नववीच्या मराठी कुमारभारती पुस्तकातील १८ व्या स्वाध्याय ‘हसरे दुःख’ हा चार्ली चॅप्लिनच्या बालपणीच्या जीवनावर आधारित एक भावनिक गद्यपाठ आहे, जो त्याच्या आईच्या कलाविषयक कारकिर्दीच्या दुर्दैवी अंतानंतर त्याच्या अप्रतिम उदयाची कथा सांगतो. आईच्या गोड कंठाने सवाई गंधर्व महोत्सवासारख्या व्यासपीठावर प्रेक्षकांना मंत्रमुग्ध करणाऱ्या क्षणाला अचानक आवाज … Read more
निरोप स्वाध्याय pdf इयत्ता नववी मराठी महाराष्ट्र राज्य बोर्डाच्या इयत्ता नववीच्या मराठी कुमारभारती पुस्तकातील १५ व्या स्वाध्याय ‘निरोप’ ही पद्मा गोळे यांची भावपूर्ण व वीररसपूर्ण कविता आहे, जी रणांगणावर जाणाऱ्या मुलाला वीरमाता कणखरपणे निरोप देते. कवयित्रीने या कवितेत माता दुःख न दाखवता शिवराय, जिजाई आणि राणी लक्ष्मीबाई यांचे स्मरण करून मुलाला भवानी मातेच्या शक्तीने विजयी … Read more
नकाशाप्रमाण स्वाध्याय pdf इयत्ता आठवी भूगोल महाराष्ट्र राज्य बोर्डाच्या इयत्ता आठवी भूगोल पाठ्यपुस्तकातील नववा धडा ‘नकाशाप्रमाण स्वाध्याय’ हा नकाशा केवळ चित्र नसून प्रत्यक्ष भूभागाचे गणितीय रूपांतर आहे ही अनोखी कल्पना शिकवतो, ज्यात बृहतप्रमाण नकाशे (१ सें.मी. = १ किमी किंवा कमी) गाव, शेत, इमारतींसारख्या छोट्या भागांचे तपशीलवार दर्शन देतात तर लघुप्रमाण नकाशे (१ सें.मी. = ५० किमी … Read more
उद्योग स्वाध्याय pdf इयत्ता आठवी भूगोल महाराष्ट्र राज्य बोर्डाच्या इयत्ता आठवी भूगोल पाठ्यपुस्तकातील आठवा धडा ‘उद्योग स्वाध्याय’ हा उद्योगांना केवळ ‘कारखाने’ म्हणून न पाहता राष्ट्रीय विकासाच्या प्राणदायी इंजिन म्हणून समजावतो, ज्यात प्राकृतिक संसाधने (कच्चा माल, पाणी, वीज), मानवी संसाधने (मजूर, कुशल कामगार), वाहतूक सुविधा, बाजारपेठ व शासकीय धोरणे यांचा एकत्रित परिणाम विकास घडवतो. लघु उद्योग (पुस्तक बांधणी, … Read more
भूमी उपयोजन स्वाध्याय pdf इयत्ता आठवी भूगोल इयत्ता आठवी भूगोलमधील ‘भूमी उपयोजन’ या सहाव्या धड्याचा स्वाध्याय विद्यार्थ्यांना जमीन ही फक्त “मालमत्ता” नसून एका प्रदेशाच्या विकासाची आरसा आहे, ही कल्पना समजावून सांगतो. ग्रामीण भागात बहुतेक जमीन शेती, गवताळ माळराने, जंगल आणि ग्रामपंचायतीच्या सामुदायिक जमिनींसाठी वापरली जाते; पायऱ्यांची शेती, सामूहिक चाराऊ जमीन (pastureland) आणि गावकुसाबाहेरील स्मशानभूमी ही भूमी उपयोजनाची … Read more
सागरी प्रवाह स्वाध्याय pdf इयत्ता आठवी भूगोल महाराष्ट्र राज्य बोर्डाच्या इयत्ता आठवी भूगोलमधील ‘सागरी प्रवाह’ या धड्याचा स्वाध्याय समुद्र केवळ स्थिर पाण्याचा प्रचंड साठा नसून सतत हालचाल करणारी एक गतिमान पाण्याची पट्टी आहे, ही कल्पना विद्यार्थ्यांच्या डोक्यात स्पष्टपणे बसवतो. सागरी प्रवाह पाण्याला विशिष्ट दिशा व गती देतात, उत्तर गोलार्धात घड्याळाच्या काट्यांच्या दिशेने आणि दक्षिण गोलार्धात उलट दिशेने … Read more
मानवी वस्ती स्वाध्याय pdf इयत्ता दहावी भूगोल महाराष्ट्र राज्य बोर्डाच्या इयत्ता दहावी भूगोल पाठ्यपुस्तकातील सातवा धडा ‘मानवी वस्ती स्वाध्याय’ हा मानवी वस्त्यांच्या विकास, वितरण व नागरीकरणाच्या भौगोलिक पैलूंचा अनोखा अभ्यास करतो, ज्यात पाण्याची उपलब्धता, मैदानी प्रदेश, समुद्रसान्निध्य व हवामान हे प्रमुख घटक वस्त्यांचे केंद्रीकरण ठरवतात. भारतात गंगा नदीच्या खोऱ्यात दाट व केंद्रित वस्त्या सौम्य हवामान, … Read more
समतेचा लढा स्वाध्याय pdf इयत्ता आठवी इतिहास महाराष्ट्र राज्य बोर्डाच्या इयत्ता आठवी इतिहास पाठ्यपुस्तकातील अकरावा धडा ‘समतेचा लढा स्वाध्याय’ हा आधुनिक भारताच्या जडणघडणीत राजकीय स्वातंत्र्याबरोबरच सामाजिक समतेच्या बहुआयामी संघर्षांचा अनोखा आढावा घेतो, ज्यात शेतकरी, कामगार, दलित, स्त्रिया व समाजवादी यांनी विषमतेविरुद्ध उभे केलेले लढे स्वातंत्र्य चळवळीला पाठबळ पुरवले. महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे यांनी दीनबंधू ब्राह्मणेतर … Read more
स्वातंत्र्यलढ्याचे अंतिम पर्व स्वाध्याय pdf इयत्ता आठवी इतिहास महाराष्ट्र राज्य बोर्डाच्या इयत्ता आठवी इतिहास पाठ्यपुस्तकातील नऊवा धडा ‘स्वातंत्र्यलढ्याचे अंतिम पर्व स्वाध्याय’ हा १९३५ च्या कायद्यापासून १९४७ पर्यंतच्या अंतिम टप्प्यातील चळवळींचा प्रेरणादायी आढावा घेतो, ज्यात प्रांतिक मंत्रिमंडळांच्या राजीनाम्यांपासून (१९३९) ऑगस्ट क्रांती (१९४२) व नौसेना उठाव (१९४६) पर्यंत ब्रिटिश सत्तेचा पाया हादरवला. नोव्हेंबर १९३९ मध्ये राष्ट्रीय सभेच्या … Read more